କେମିତି ପ୍ରମାଣ କରିବେ, ଆପଣ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ?

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଆଧାରକାର୍ଡ, ପାନ୍ କାର୍ଡ କି ଭୋଟ ପରିଚୟ ପତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ ଦେବ ନାହିଁ । କେବଳ ଆଧାର କାର୍ଡ ଦର୍ଶଇ ପାରିବ ନାହିଁ ଯେ ଆପଣ ଭାରତର ନାଗରିକ । ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟିକରଣ ରଖିସାରିଛନ୍ତି । ମଙ୍ଗଳବାର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉଭୟ କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, କେବଳ ଆଧାର-ପାନ୍ କିମ୍ବା ଭୋଟର ପରିଚୟ ପତ୍ର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତାର ପରିଚୟ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ ।

କ’ଣ କହିଲେ କୋର୍ଟ?

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିହାର ନିର୍ବାଚନ ଭୋଟର ଲିଷ୍ଟ ତ୍ରୁଟି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଣୁଣାଣି କରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଧାର କାର୍ଡ ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ନୁହେଁ । ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ ବାଂଲାଦେଶରୁ ଅବୈଧ ଭାବରେ ଭାରତ ଆସିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆବେଦନର ଶୁଣାଣି କରି ସମାନ କଥା କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆଧାର, ପାନ କାର୍ଡ କିମ୍ବା ଭୋଟର ପରିଚୟପତ୍ର, ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ। ଭାରତରେ, ନାଗରିକତାର ଅଧିକାର କେବଳ ନାଗରିକତା ଆଇନ ୧୯୫୫ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଲବ୍ଧ ଏବଂ ଏଥିରେ ଦ୍ୱୈତ ନାଗରିକତା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ଯଦି ଭୋଟର କାର୍ଡ, ପାନ କାର୍ଡ କିମ୍ବା ଆଧାର କାର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଥିପାଇଁ କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ? କେମିତି ପ୍ରମାଣ କରିବେ ଯେ ଆପଣ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ?

ନାଗରିକତା କ’ଣ?

ନାଗରିକତା ଏକ ବିଶେଷ ଅଧିକାର, ଯାହା ଯେକୌଣସି ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ନାଗରିକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ। ଏଥିରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଆଇନଗତ ଅଧିକାର, ଚାକିରି ଅଧିକାର ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାର ଅଧିକାର ଅଛି। ଭାରତରେ, ନାଗରିକତା ଆଇନ ୧୯୫୫ ଅନୁଯାୟୀ, ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନାଗରିକତାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାଗରିକତାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇପାରିବ। ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତର ଜଣେ ନାଗରିକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶର ନାଗରିକ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍, ଭାରତ ଦ୍ୱୈତ ନାଗରିକତା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ ।

କିପରି ପାଆନ୍ତି ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତା?

ଭାରତର ନାଗରିକତା ଆଇନ ୧୯୫୫ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଆପଣ ଭାରତରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତା ପାଇପାରିବେ। ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୭ ପରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭାରତର ନାଗରିକ କୁହାଯିବ । ଏଥିସହିତ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମାତା କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଜଣେ ଭାରତର ନାଗରିକ ହେବା ଉଚିତ । ଅର୍ଥାତ୍, ଜନ୍ମ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ହୋଇପାରେ । ଯଦି କୌଣସି ଶିଶୁ ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ହୋଇନଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ମାତା କିମ୍ବା ପିତା ଭାରତର ନାଗରିକ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଶିଶୁ ନାଗରିକତା ପାଇପାରିବ । ଏଥିପାଇଁ ବିଦେଶରେ ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁକୁ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସର୍ତ୍ତ ଆଧାରରେ ନାଗରିକତା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ। ଭୂମି ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ନାଗରିକତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଯଦି ଭାରତ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦଖଲ କରେ କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଦେଶରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତା ପାଇଥାନ୍ତି। ନାଗରିକତା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ନାଗରିକତା ହାସଲ କରାଯାଇପାରିବ। ଏଥିରେ, ଦେଶରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନାଗରିକତା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ। ଏଥିପାଇଁ, ନାଗରିକତା ଆଇନର ତୃତୀୟ ଅନୁସୂଚୀର ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡେ ।

ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ

ଆଧାର କାର୍ଡ, ପ୍ୟାନ କାର୍ଡ, ଭୋଟର ପରିଚୟ ପତ୍ର ଏବଂ ରାସନ କାର୍ଡ ଭଳି ସମସ୍ତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କର ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ପ୍ରମାଣପତ୍ର କିମ୍ବା ଆବାସ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହେବ । ତେବେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ, ନଗର ପାଳିକା କିମ୍ବା ନଗର ନିଗମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ସେହିପରି ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଆବାସ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପାଇବା ପାଇଁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ତିନି ବର୍ଷ ପାଇଁ ରହିବାକୁ ପଡେ । ଆପଣ ଏହାକୁ ପରିବାର ପଞ୍ଜିକରଣ, ଜନ୍ମ ପ୍ରମାଣପତ୍ର କିମ୍ବା ସ୍କୁଲ ପ୍ରମାଣପତ୍ରର ଏକ କପି ମାଧ୍ୟମରେ କରିପାରିବେ ।